حضور نظامی عربستان و امارات در شاخ آفریقا، چرا؟

عربستان  و امارات متحده عربی پس از شکست در منطقه و بویژه در یمن و سوریه، برای حفظ امنیت خود دست به گریبان کشورهای شاخ آفریقا شده است.

این روزها عربستان و امارات متحده عربی چشم به جیبوتی، سومالی‌لند (منطقه خود مختار از سومالی) و اریتره دوخته اند. در این میان اریتره به دنبال درگیری دیپلماتیک با جیبوتی در آغاز نبرد یمن به سرعت از ایجاد یک پایگاه نظامی اماراتی در بندر عصب این کشور استقبال کرد، پایگاهی که از آن در امور هوایی، دریایی و لجستیکی استفاده می‌شود.

از سوی دیگر وزیر خارجه جیبوتی در اوائل ماه جاری اعلام کرده بود که پایگاه نظامی عربستان نیز به زودی در این کشور افتتاح خواهد شد، اقدامی ‌که با وجود تنش‌های دیپلماتیک دو طرف، ظاهرا هم برای جیبوتی و هم ریاض منافع امنیتی دو طرفه دارد.

عربستان که به احتمال زیاد در پی اطمینان یافتن از امنیت دریای سرخ از طریق گسترش پایگاه‌های نظامی و یافتن متحدان سیاسی در شاخ آفریقا است با ساخت منازل، مدارس و مساجد در بخش‌های مختلف جیبوتی سعی کرده است که نظر این کشور را به خود جلب کند تا در مواقع اضطراری بتواند از پایگاه های این کشور به عنوان جایگزین به نفع خود استفاده کند.

ایجاد دسترسی بهتر به اقیانوس هند و دریای سرخ و ایجاد جایگزینی برای «تنگه هرمز در صورت تهدید ایران» از جمله دیگر مزایایی است که کشورهای عربی حاضر در شاخ آفریقا از آن بهره مند می‌شوند. از طرف دیگر به دنبال عملیات ائتلاف عربستان در یمن، حفظ  امنیت دریای سرخ جزو اولویت های کشورهای منطقه برای قطع مسیر تجهیز انقلابیون یمنی و ارسال سلاح از سوی کشورهای همسایه به آن‌ها قرار گرفت.

انتظار می رود که کشورهای حاشیه خلیج فارس برای رقابت با دیگر کشورها چون ایران‌، چین و احتمالا ترکیه خواهان حضور گسترده‌تر نظامی خود در آفریقا باشند. از این حیث پیش بینی می شود که همکاری‌های گسترده‌بین شرق آفریقا و کشورهای حاشیه خلیج فارس در آینده افزایش پیدا کرده و عربستان سعودی از این تاکتیک‌ برای پیشبرد منافعش با کشورها و عوامل غیر دولتی استفاده کند هر چند که از آنجایی که امارات متحده عربی هم در پی ایجاد پایگاهی در بندر «بربرا» در سومالی‌لند است بعید نیست که این کشورهم یکی از جاه‌طلبانه‌ترین شیخ نشین‌های منطقه بر حسب سرمایه‌گذاری نظامی در منطقه باشد. 

در این زمینه وبگاه آمریکایی میدل ایست مانیتور در گزارشی پیرامون حضور نظامی کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس در شاخ آفریقا نوشت: عربستان و امارات در رقابت با ایران ‌و چین، درپی حضور گسترده‌ تر نظامی در شاخ آفریقا هستند.

این وبگاه آمریکایی نوشته است که حضور نظامی در شاخ آفریقا نشانگر افزایش اهمیت اقتصادی و امنیت نظامی کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس است.

در این میان این تحرکات عربستان و ابوظبی در کشورهای شاخ افریقا باعث واکنش های متعددی از جانب قاهره شده است به طوری که استقبال هفته گذشته عبدالفتاح السیسی رئیس جمهوری مصر از همتای اریتره ای خود حامل این پیام به عربستان بود که تحرکات آنها به ویژه در سومالی و اریتره که مصر در آن حضوری قوی دارد، باید با اطلاع قاهره صورت بگیرد.

نکته دیگر اینکه پس از آنکه مقامات سومالی به همتایان خود در قاهره اعلام کردند که اخیرا و بویژه بعد از قطع رابطه با تهران، سرمایه گذاری های عربستان در سومالی افزایش پیدا کرده است، سومالی نیز در شرایط سخت اقتصادی، کمک های سعودی را پذیرفت و از آن در بخش زیر ساخت ها استفاده می‌کند.

به نظر می رسد که عربستان سعودی پس از شکست سیاست هایش در سوریه و منطقه، دو گزینه بیشتر ندارد یا ائتلاف با رژیم صهیونیستی یا ائتلاف نظامی با اعضای شورای همکاری خلیج فارس و ایجاد پایگاه نظامی در شاخ آفریقا، اگرچه احتمال روی آوردن ریاض به گزینه دوم بیشتر است، اما در آن صورت نیز قادر به رقابت یا مقابله با ایران و یا چین نخواهد بود.

علاوه بر این هیأت حاکمه عربستان سعودی که نگران از دست دادن موقعیت مهمترین متحد راهبردی ایالات متحده در منطقه بر اثر سالم سازی روابط ایرانی - آمریکایی و تقویت حکومت اکثریت شیعه در عراق است، این روزها به راه های دفاع از نظام فرسوده و منسوخ وهابی در برابر نسیم تحولات دمکراتیک می‌اندیشد.

گفتنی است عربستان در برابر حضور نظامی نیروهای نظامی کشورهای افریقایی در یمن، وعده های چند میلیون دلاری به این کشورها داده است.

----------------------------------------

بررسی و تحلیل/ امین نجار