طرح‌های عمرانی، چالش پژوهش‌های باستان‌شناسی کشور

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری؛ حمید چوبک در مراسم گشایش پانزدهمین گردهمایی سالانه باستان شناسی ایران افزود: گردهمایی سالانه باستان شناسی در اندازه ملی و بین المللی رویدادی مهم و علمی است که جامعه باستانشناسی ایران و جهان چشم به آن دارند. 

وی تأکید کرد: این همایش برای پژوهشکده باستان شناسی فرصتی است تا کارنامه فعالیت جامعه باستان شناسی کشور با همکاری مؤسسات علمی بین المللی و دستگاه های اجرائی سازمان و برون سازمانی در برابر داوری و نقد و بررسی و ارزیابی صاحب نظران و جامعه قرار دهد. 

چوبک گفت: ارائه نتایج آخرین پژوهش ها در گردهمائی باستان شناسی سالانه سنتی ارزشمند است که از دهه پنجاه به کوشش دکتر فیروز باقرزاده رئیس وقت مرکز باستان شناسی آغاز شده است و این گزارش برآیند تلاش گروهی توسط گروه باستان شناسی و جمعی از دانشوران و کارشناسان میان دانشی است.

وی افزود: مطالعات حوزه فرهنگی خلیج فارس، پوشش جغرافیای فرهنگی وتاریخی ملی و فرامرزی، بررسی وکاوش های طرح های عمرانی، میراث باستان شناسی در خطر از کاوش های غارتگران و سوداگران و غارت ثروت و دارائی های ملی، پرسش های علمی پژوهشگران باستان شناسی، مکان رویدادهای مهم فرهنگی و تاریخی و محوطه های باستان شناسی میراث جهانی است. 

رئیس پژوهشکده باستان شناسی با بیان اینکه راهبرد باستان شناسی ایران راه ورود به دروازه جهان باستان شناسی دانست و افزود: ایران در روند تحولات فرهنگی و تاریخی در سراسر تاریخ و از دیرباز در شبکه جهانی قرار داشته و میراث باستان شناسی ایران بخشی از میراث جامعه جهانی است.

چوبک با بیان اینکه باستان شناسی ایران فراتر از مرزهای کنونی آن با همسایگان و خویشاوندان فرهنگی ارتباط دارد گفت: دانش باستان شناسی جهانی است و تجربه و آزمون های علمی و پژوهشی در همه مراکز علمی جهان کارکرد مشترکی در دانش باستان شناسی ایران و جهان دارد.

وی با اشاره به اینکه پژوهشکده باستان شناسی در فصل جدید فعالیت خود به طور گسترده همکاری گسترده علمی با مراکز علمی باستان شناسی ایران و جهان ایجاد کرده است افزود: جامعه جهانی باستان شناسی در دستور کار و برنامه خود قرار داده که در چارچوب اهداف و وظایف باستان شناسی کشور برای ارتقاء و بهره وری از آخرین روش های علمی در حال افزایش است.

چوبک با تأکید بر اینکه چالش های اساسی پژوهشکده باستان شناسی برای تحقق اهداف، نخستین چالش را موضوع آموزش باستان شناسی کشور دانست و گفت: در حال حاضر42مرکز آموزشی رشته باستان شناسی را ارائه می دهند و با هزاران دانش آموخته که درخواست اشتغال دارند و امکان جذب همه این افراد وجود ندارد روبرو هستیم. 

وی اصلی ترین و بزرگترین چالش باستان شناسی کشور را موضوع مدیریت و حفاظت محوطه های باستان شناسی پیش از کاوش، ضمن کاوش و پس از کاوش دانست و افزود: آثار باستانی سال ها در زیر خاک به یک وضع ثابت رسیده است که بعد از کاوش و از خاک خارج شدن دچار هوا زدگی و از دست دادن رطوبت شده و روند تخریب آنها آغاز می شود.

رئیس پژوهشکده باستان شناسی ادامه داد: این آثار مانند نوزادی تازه تولد یافته نیاز به مراقبت، سلامت تغذیه  و فراهم شدن شرایط رشد و بالندگی داشته و باید مانند بیمار آسیب دیده در بخش مراقبت های ویژه نیازمند بهداشت،پرستاری، پایش و درمان قرار گیرد. 

وی چالش دیگر را موضوع حفاظت از میراث باستان شناسی کشور در جریان طرح های عمرانی و توسعه ای خرد و کلان از لوله کشی آب و گاز تا طرح های بزرگ سدسازی و راه سازی برشمرد که تهدیدی جدی برای محوطه های باستان شناسی گسترده ناشناخته و شناخته شده نهفته درخاک است. 

چوبک گفت: هرچند قانون صراحتاً لزوم استعلام از سازمان میراث فرهنگی پیش از تصویب طرح های عمرانی را پیش بینی کرده است ولی متأسفانه به علت نبود پیش بینی مجازات وگرفتن خسارت و جریمه یا نبود تمایل به بکارگیری این ابزار در سازمان میراث فرهنگی؛ بسیاری از عملیات عمرانی بدون اطلاع رسانی انجام می شود.

وی افزود: در این موارد به گونه ای سازمان را با یک عمل انجام شده رو به رو می سازند که میلیاردها از سرمایه ملی صرف شده و ادامه آن به یک اجبار و ناچاری تبدیل می شود.

رئیس پژوهشکده باستان شناسی گفت: در این رهگذر بسیاری از ثروت های میراثی کشور در این چرخه نابود شده که جبران ناپذیر است و مطالعاتی که بعضاً پس از این عملیات انجام می شود مخدوش، ناقص و شتابزده است.

وی افزود: در این راستا ایجاد واحد پایش طرح های عمرانی در استانها برای تعامل و همکاری با پژوهشگاه نیاز است.

چوبک گفت: در پژوهشگاه آیین نامه و دستورالعملی تدوین شده است که برطبق قانون پس از مطالعات توسط پژوهشگاه میراث فرهنگی و اعلام کفایت پژوهش هرگونه تصمیم گیری درباره توقف یا صدور مجوز ساخت و ساز یا آبگیری برای طرح های عمرانی به عهده معاونت میراث فرهنگی و شورای فنی متشکل از معاونت میراث فرهنگی کشور ؛ پژوهشگاه و نماینده استان خواهد بود. 

وی افزود: همچنین برای طرح های بزرگ که در آن چندین هیئت شرکت دارند؛ تعیین مدیر اجرائی و علمی طرح از طرف پژوهشکده پیش بینی شده است که این تجربه پاسخگوی اهداف و مدیریت یکپارچه مطالعات باستان شناسی در طرح های عمرانی است.

رئیس پژوهشکده باستان شناسی گفت: چالش مهم دیگر که آثار ارزشمند باستان شناسی را تهدید می کند رواج گنج یابی و تبلیغ گنج یاب ها در جامعه و در دنیای مجازی و درخواست های کاوش در سطوح مختلف جامعه از سازمان و پژوهشکده است.

وی افزود: باید راهکارهای جدی حقوقی و قانونی برای پاسخگوئی به این درخواست های نابجا اتخاذ کرد و جریمه و مجازات های مناسب نیز پیش بینی شود.

رئیس پژوهشکده باستان شناسی گفت: سه روز گردهمایی باستان شناسی ایران با هفت نشست و تعداد43 سخنرانی مروری برگزیده های فعالیت های باستانشناسی کشور در سال 1394 است که با برگزاری کارگاه آموزشی باستان سنجی و نمایشگاه یافته های باستان شناسی همراه خواهد بود.

وی ادامه داد: پژوهشکده باستانشناسی در سال 1394 با صدور142 مجوز برای بررسی های باستانشناسی، کاوش، گمانه زنی به منظور تعیین عرصه و حریم، گمانه زنی استعلامی و مطالعات طرح های عمرانی نقش حاکمیتی و مدیریت علمی فعالیت های باستان شناسی کشور را با نظارت بر اجرای برنامه ها ایفا کرده است. 

چوبک افزود: برخی استان ها مانند بوشهر و یزد هیچگونه پژوهش باستان شناسی نداشته اند که این قابل تأمل و پرسش است و لرستان بیشترین پژوهش های باستان شناسی با طرح های عمرانی داشته است.

سید جواد طباطبایی عضو هیئت علمی دایره المعارف اسلامی دیگر سخنران این نشست با اشاره به اینکه بخش مهمی از تاریخ باستانی ایران را اروپایی ها و غربی ها مورد مطالعه قرار داده اند گفت: طبعاً آنچه درباره تاریخ و فرهنگ ایران در پیش از اسلام گفته شده در ذیل دانش اروپایی جای می گیرد.

وی با بیان اینکه برای فهم تاریخ ایران باید از منابع خودمان بهره بگیریم افزود: اگر بخواهیم با مفاهیم تاریخ نویسی ایران شناسان و اروپایی ها ایران را مطالعه کنیم امکان دارد ویژگی های زیادی از تاریخ ایران فراموش شود. 

پانزدهمین کنگره باستان شناسی از 15 تا 17 اسفند به مدت سه روز در حال برگزاری است و در آن باستان شناسان ایرانی و خارجی به ارائه بخشی از فعالیت های باستان شناسی در محوطه های باستانی کشور در سال 1394می پردازند.