خاک فراموشی‌ بر چهره مجموعه حسن پادشاه تبریز

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مجموعه تاریخی حسن پادشاه واقع در داخل میدان صاحب‌آباد در روزگار آبادانی، از زیباترین و باشکوه‌ترین اماکن تبریز بوده است، اما اکنون جز تلی خاک و ویرانه، جلوه دیگری ندارد.

اصل بنای این مجموعه به دوره حکومت آق قویونلو‌ها مربوط می‌شود و سنگ بنای آن را اوزون حسن، پادشاه آق قویونلو (سلطان حسن آق قویونلو) گذاشته است.
این مجموعه از مسجد جامع، مدرسه، بیمارستان، مقبره، غسالخانه و باغ تشکیل شده است.

مسجد جامع و مدرسه حسن پادشاه را فرزند اوزون حسن؛ سلطان یعقوب آق‌قویونلو، در مدت هفت سال ساخته است.
سلطان یعقوب برای ساخت این مجموعه از همه هنرمندان و استادکاران سرزمین‌های اسلامی استفاده کرده که شاخص‌ترین بخش تزئینات این مسجد کاشی‌کاری معرق آن است که در کنارش تزئینات سنگ هم به کار رفته است.

بنای این مسجد، یکی ازشاهکار‌های هنر معماری است، گنبد‌های آن همه کاشی کاری شده و از چهار سو دارای منافذی است که با سنگ‌های مرمرین مزین شده است.

امینیان، کارشناس میراث فرهنگی می‌گوید: عمر مجموعه حسن پادشاه به ۵۵۰ سال قبل می‌رسد و حدود ۲۰۰ سال پیش هم، زلزله، این مجموعه را ویران کرد.
او ادامه می‌دهد: اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجار، این ویرانه‌ها با کیفیت پایینی بازسازی شد.
از ۲۰۰ سال پیش تاکنون هم، زخم‌های بسیاری بر پیکر این مجموعه تاریخی وارد شده است تا اکنون که جز بقایی از گنبد مقبره و مدرسه، چیز دیگری از آن باقی نمانده است.

از آن همه شکوه و جلال و سنگ تراش‌ها و کاشی‌های اسلیمی و ترنج‌ها و گل بوته‌های مسجد، آن چه باقی مانده، تنها و تنها تکه‌های فیروزه‌ای است و بس!

بی مهری و بی توجهی به این اثر بی بدیل، به مروز زمان پیکرش را با خاک یکسان کرده است.

اوایل قرن حاضر، تعدادی از علاقه‌مندان و دلسوزان، در محل مسجد مجموعه حسن پادشاه، مسجدی با ستون‌های چوبی و سقف مسطح ساختند، هر چند این مسجد شباهتی به بنای اولیه نداشت، اما پابرجایی آن، قوت قلبی بود برای آنان که میراث فرهنگی را ستون این مرز و بوم می‌دانند.

یکی از مردم محلی می‌گوید: مسجد بازسازی شده هم در حال تخریب بود، اما با چند نفر از مردم محله آستین همت بالا زده و آن را بنا کردیم و حالا تعدادی هر چند محدود برای اقامه نماز به این مسجد می‌آیند.

یکی دیگر از مردان کهنسال محله هم می‌گوید: سال ها پیش، در همین مدرسه حسن پادشاه، طلبه‌ها درس می‌خواندند و شب را هم در اتاق‌های کنار آن می‌گذراندند اما اکنون از آن کلاس ها و مدرسه چیزی باقی نمانده است.

جعفری، کارشناس مذهبی می‌گوید: در این مدرسه و حوزه علمیه، بزرگان و اساتیدی همانند آیت الله شیخ جواد تبریزی، گرگری، دوزدوزانی، مرعشی نجفی و قزلجه‌ای، هم درس خوانده و هم در آن تدریس کرده اند.

یکی از کهنسالان محله می‌گوید: ده‌ها نفر از مسئولان کشوری و استانی، بار‌ها و بار‌ها به این مجموعه آمده، از آن بازدید کرده و وعده‌ها داده و رفته اند، اما هیچ ثمری نداشته است و هیچ کس قدم از قدم برنداشته است تا این مجموعه دوباره زنده و پابرجا شود.

بالاخره بعد از کش و قوس‌های فراوان برای احیای این مجموعه،  قدمی برای احیای آن برداشته و برنامه ریزی شد، البته با اولویت احیای مدرسه حسن پادشاه.

مرتضی آبدار، مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشکری آذربایجان شرقی می‌گوید: در مرحله اول برای احیا و بازسازی این مجموعه، ۲۵۰ میلیون تومان اختصاص داده ایم و تا سه ماه آینده، مدرسه آن احیا می‌شود.
امید است این قدم کوچک، فتح بابی باشد تا مجموعه فراموش شده حسن پادشاه بار دیگر جلال و جبروتی هر چند اندک به خود بگیرد و پذیرای گردشگران و علاقه‌مندان به میراث فرهنگی باشد آن هم در زمانی حساس که تبریز به عنوان پایتخت گردشگری کشور‌های اسلامی در سال ۲۰۱۸ انتخاب شده است و به واقع در شان این شهر و مسئولانش نیست که با میراث تاریخی و فرهنگی به جا مانده از نیاکانمان، اینگونه رفتار کنند!
هر چند در طرح‌هایی که قرار است به بهانه رویداد تبریز ۲۰۱۸، دستی بر سر و روی آنها کشیده شود، نام مجموعه حسن پادشاه هم به چشم می‌خورد، اما مردم انتظار بیشتری به خصوص از مسئولان مربوط در حفظ و نگهداری و احیا آثار تاریخی شهر و دیارشان دارند.