مقابله مسکو و دهلی نو با رویکرد آمریکا

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صدا وسيما، استقبال برخی کشورها از تسلیحات روسی به ویژه سامانه های ضد هوایی و ضد موشکی مانند اس 400 خشم واشنگتن را برانگیخته است.آمریکا که اکنون رده نخست صادرات تسلیحاتی در جهان را دارد ، از رقابت روسیه در بازارهای تسليحاتی بشدت ناراضی است.
به ویژه روسیه که دارای رتبه دوم صادرات تسلیحات است، به فروش جنگ افزار به برخی کشورها مانند ترکیه پرداخته که به طور سنتی خریدار تسلیحات غربی به ویژه آمریکایی بوده است.

هند مشتري اس 400
پس از درخواست آمریکا از ترکیه برای نخریدن سامانه ضدموشکی اس 400 از روسیه و اعمال انواع فشارها از جمله عدم تحویل جنگنده اف 35 به آنکارا ، اکنون نوبت به هند رسیده که واشنگتن نه فقط خواسته مشابهی را ازآن مطرح نماید ، بلکه حتی تهدید کند که در صورت عدم تمکین از خواسته آمریکا ، آن را مورد تحریم قرار خواهد داد. واشنگتن ادعا کرده که نگران تصمیم هند برای خرید تجهیزات جدید نظامی از روسیه از جمله سامانه موشکی اس 400 است. در واقع خرید سامانه ضدموشکی اس-400 در میان متحدان آمریکا به عنوان یک اهرم فشار در مذاکرات با واشنگتن بشمار می آید. این سامانه از ابزار جنگ به ابزار دیپلماسی تبدیل شده است.
در حال حاضر خریداران اصلی سامانه اس-400 چین، هند و ترکیه هستند و هر کدام از این کشورها انگیزه های خاص خود را برای خرید این سامانه روسی به جای سامانه موشکی آمریکایی پاتریوت دارد.
چین می خواهد از منافع خود در دریای جنوب چین محافظت کند. هند اس-400 را در پاسخ به نفوذ روزافزون چین و آزمایش های موشکی پاکستان خریداری می کند. ترکیه، با خرید اس-400، در تلاش است تا ضمن نمایش استقلال عمل خود از غرب ، بار دیگر نقش مهم خود در ناتو را یادآور شود. به گفته کنستانتین ماکینکو تحلیلگر سیاسی روسی، تصمیم آنکارادر زمینه خرید سامانه موشکی اس -400 به طور مستقیم علیه آمریکا است، در واقع، آنها به اس-400 نیاز ندارند.
قطر، عربستان سعودی و عراق نیز علاقه مند به سامانه اس-400 هستند .مساله خرید اس-400 توسط این کشورها برای کسب حداکثر امتیازات سیاسی از آمریکا مورد استفاده قرار می گیرد.

محدودیت های قانونی
بر اساس قوانین کنونی آمریکا، اگر کشوری با روسیه روابط نظامی و یا اطلاعاتی داشته باشد، می تواند شامل تحریم های آمریکا قرار گیرد. دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا در اوت 2017، قانون "مبارزه با مخالفان آمریکا از طریق تحریم'" (کاتسا) را امضا کرد که بر اساس آن روسیه، ایران و کره شمالی شامل تحریم های واشنگتن شدند. بند 231 قانون کاتسا، کشورهای ثالث را که قراردادهای مهم با بخش نظامی و تسلیحاتی روسیه دارند را مستحق تحریم از سوی آمریکا می داند.هند که دارای روابط گسترده نظامی با روسیه است و اکثر تجهیزات نظامی خود را از این کشور خریداری می کند اکنون در مرکز توجه این قانون قرار گرفته است.
دراین راستا"راندال شریور" از مقامات ارشد وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) در اوایل شهریور 1397به هند در باره خرید تجهیزات نظامی از روسیه هشدار داد و اعلام کرد که هیچ تضمینی برای دریافت معافیت از تحریم های واشنگتن وجود ندارد. سخنان این مقام آمریکایی پیش از برگزاری مذاکرات "2+2 "میان هند و آمریکا میان وزرای دفاع و خارجه هند و آمریکا مطرح شد. در مذاکرات "2+2" جمیز متیس وزیر دفاع آمریکا اعلام کرده بود که تحریم های آمریکا قرار نیست بر کشورهایی مانند هند تاثیر منفی بگذارند، بلکه آنها باید بر کشورهای مورد تحریم از جمله روسیه تاثیر بگذارند. به گفته شریور : این موضوع که هند می خواهد سامانه موشکی اس 400 را از روسیه خریداری کند از جنبه های مختلف نگران کننده است. نظر قاطع آمریکا این است که هند به دنبال منابع جایگزین باشد و سعی خواهیم کرد که نیازهای دفاعی هند را تامین کنیم. با این همه از دیدگاه روسها ،هند با خرید سامانه‌های موشکی اس-۴۰۰ از مسکو، علامت جدی به آمریکا ارسال کرده و هشدار واشنگتن در باره پاسخ‌گویی به این اقدام نمی‌تواند تاثیری بر این تصمیم دهلی داشته باشد.

تهديد ها و اس 400
پرسش مهمی که در زمینه خرید سامانه موشکی اس 400 توسط هند از روسیه مطرح می شود این است که از نگاه دهلی نو ، چه تهدیدات فعلی و آتی در محیط پیرامونی هند وجود دارد که خرید این سامانه موشکی دوربرد (با برد 400 کیلومتر ) را ضروری ساخته است.
می توان گفت که" تصور تهدید"Threat Perception که هند با آن مواجه است، از دوسو یعنی مرزهای شمال غربی از جانب پاکستان و از مرزهای شمالی یعنی چین است. پاکستان به عنوان دشمن دیرینه هند اکنون یک قدرت هسته ای است که به طور روزافزونی به گسترش زرادخانه موشکی خود (اعم از موشک های بالستیک و کروز ) پرداخته است.
در هر گونه درگیری نظامی گسترده احتمالی بین این دو کشور ، اسلام آباد در استفاده از موشکهای بالستیک خود که در انواع وبردهای مختلفی توسعه یافته اند درنگ نخواهد کرد و به همین دلیل این احتمال وجود دارد که برخی گردان های موشکی اس 400 در جوار مناطق مرزی با پاکستان استقرار یابند.
اما از نگاه مقامات ارشد هند ، تهدید درازمدت تر و مهمتر از جانب چین به ویژه در مناطق مرزی مورد اختلاف دو کشور است.با توجه به مرزهای طولانی دو کشور ، دهلی نو و پکن اختلافات مرزی با هم دارند وهمین مساله به رغم عضویت این دو کشور در سازمان های منطقه ای و بین المللی مانند سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس ،باعث شده تا رقابت نظامی آشکاری بین دو قدرت نو ظهوراقتصادی صورت گیرد. هند و چین بیش از چهار هزار کیلومتر مرز مشترک دارندهر دو کشور هند و چین ادعاهایی در مورد مالکیت بر نقاط مختلف سرزمین های یکدیگر دارند.
دو کشور پس از دو دهه مذاکره هنوز موفق به حل این مناقشه مرزی نشدند و حتی پیشتر و در سال 1962 بر سر حاکمیت بر این مناطق درگیری نظامی هم پیدا کردند. در دی 1396 به رغم مذاکرات مرزی چین و هند ، دو طرف بار دیگر بر حق مالکیت بر مناطق مرزی مورد منازعه تاکید کردند.مناطق مورد مناقشه بین هند و چین، به دلیل کوهستانی و صعب العبور بودن، دارای علامت گذاری مرزی مشخصی نیست و همین مسئله باعث شده که بارها طرفین همدیگر را متهم به تجاوز به قلمرو یکدیگر کنند.
در عین حال پرواز بالگردها و پهپادهای تجسسی از جانب چین در مناطق مورد اختلاف مرزی باعث شده تا هند به فکر خرید سامانه موشکی دوربردی بیفتد که قادر به رهگیری انواع هواگردها ، موشکها و حتی پهپادها باشد. بدین ترتیب باید انتظار داشت که با خرید سامانه موشکی اس 400 ، برخی گردان های آن در مناطقی استقرار یابند که احتمال تهدیدات هوایی و یا موشکی چین وجود داشته باشد.

نقش هند
آمریکا در سال های اخیر تلاش زیادی برای گسترش روابط سیاسی و نظامی با هند کرده است.از دیدگاه واشنگتن، هند کشوری مهم برای مقابله با نفوذ روز افزون چین در منطقه آسیا –اقیانوس آرام است. در عین حال آمریکا در صدد است تا جای پای محکمی در بازار تسلیحاتی هند پیدا کرده و روسیه را از این بازار مهم بیرون براند.
به گفته سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه، تحریم های واشنگتن علیه روسیه با هدف بیرون راندن روسیه از بازارهای تسلیحاتی و انرژی در جهان صورت می گیرد.اکنون به بهانه تحریم ها علیه مسکو ، این بهانه برای واشنگتن فراهم شده است.
آمریکا به روسیه به چشم یکی از بزرگترین رقبای آمریکا دربازار تسلیحاتی می نگرد.به همین دلیل درتحریم های جدید علیه روسیه در چارچوب کاتسا ، شرکتهای تسلیحاتی روسیه هدف قرار گرفته اند تا از دامنه فعالیت آنها در بازارهای جهانی کاسته شود.
از دیدگاه واشنگتن، خرید سامانه اس 400 توسط هند از روسیه، ادامه همکاری نظامی هند و آمریکا را با مشکل روبرو خواهد کرد. بند 231 قانون کاتسا کشورهای ثالث را که دارای قراردادهای مهم با بخش های دفاعی و تسلیحاتی روسیه هستند را واجد شرایط برای تحریم توسط آمریکا می داند.
به رغم تهدیدات دولت ترامپ ، هند و روسیه مذاکرات در خصوص خرید سامانه موشکی اس 400 را نهایی کرده و قرار شد در سفر ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه به هند ، قرارداد خرید این سامانه دوربرد ضد هوایی و ضد موشکی امضاء شود.
سفر پوتین و قرارداد اس 400
ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه از12 مهر (4 اکتبر) سفری دو روزه به هند داشت، وی ضمن دیدار با "ناندرا مودی" نخست وزیر هند چند سند مهم از جمله قراردادهای تسلیحاتی را با این کشور امضا کرد. سفر پوتین به هند منعکس کننده گرمی روابط بین هند و روسیه وارتقای روابط مسکو و دهلی نو به همان سطحی است که قبل از فروپاشی شوروی وجود داشت .این یک تحول راهبردی در شرایطی است که شاهد صف بندی بین المللی بین آمریکا از یک سو و دیگر قدرتهای جهانی از سوی دیگر هستیم. در عین حال در این سفر ، روسیه و هند بزرگترین قرارداد تسلیحاتی میان دو کشور را که ارزش آن 10 میلیارد دلار تخمین زده شده است، امضاء کردند. هند به رغم تهدید تحریم مالی از سوی آمریکا در نهایت قرارداد پنج میلیارد و چهارصد و سی میلیون دلاری با روسیه برای خرید پنج سامانه موشکی اس400 را امضاء کرد. هم چنین قرارداد تولید 200 فروند بالگرد خدماتی کاموف- 226 به ارزش یک میلیارد دلار، قرارداد فروش 4 فروند ناورزمی به ارزش تقریبی 2 میلیارد دلار، قرارداد ساخت 650 هزار قبضه سلاح کلاشنیکف آکا-103 در هند و قرارداد فروش دو فروند هواپیمای ترابری نظامی ایلیوشین-78 نیز بین روسای دو کشور منعقد شد. افزون بر این قراردادها، طرح ارتقای ناوگان هواپیماهای ایل-76 و هواپیماهای سوخت رسان هوایی ایل-78 متعلق به نیروی هوایی هند به ارزش تقریبی 600 میلیون دلار نیز امضاء شد. دو کشور همچنین قراردادی برای همکاری فضایی با یکدیگر امضا کردند. به گفته مقامات هندی، بر اساس این قرارداد یک ایستگاه نظارت فضایی در نزدیکی شهر نوو سیبریک در روسیه برای هند احداث خواهد شد.

تهدید واشنگتن
واشنگتن، هند را تهدید کرده که اگر به برنامه خرید سامانه موشکی اس 400 از روسیه ادامه دهد ،با تحریم های آمریکا مواجه خواهد شد.یک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا درباره قرارداد اس 400 تاکید کرد : همه متحدان آمریکا باید از انجام معاملاتی که تحت قانون کاتسا باعث اعمال تحریم های آمریکا علیه آنها می شود، خودداری کنند. از دیدگاه واشنگتن، هند نیز شامل این تهدید می شود، زیرا آمریکا به قرارداد چند میلیارد دلاری خرید سامانه موشکی اس 400 هند از روسیه حساسیت بسیار دارد. دلیل این حساسیت، حجم این قرارداد است که می تواند به طور بالقوه به قراردادها و همکاری های دیگر بین این دو کشور منجر شود.مسکو و دهلی نو در حالی این بسته قراردادی را امضا کردند که آمریکا پیش تر به هند درباره خرید سامانه های تسلیحاتی مهم از روسیه هشدار داده است. آمریکا به روسیه به چشم یکی از بزرگترین رقبای واشنگتن در بازار تسلیحاتی می نگرد. به همین دلیل در تحریم های جدید علیه روسیه در چارچوب کاتسا ، شرکتهای تسلیحاتی روسیه هدف قرار گرفته اند تا از دامنه فعالیت آنها در بازارهای جهانی کاسته شود ..به دلیل تحریم های آمریکا علیه نهادهاو شرکت های تسلیحاتی روسی، هندی ها قادر نخواهند بود از نظام بانکی آمریکا برای پرداخت هزینه های این قراردادها به روسیه استفاده کنند.
پیش بینی می شود دو کشور برای دور زدن این تحریم ها و اجتناب از نظام بانکی آمریکا، راهی برای انجام این مبادلات با به کار گیری ارزهای خودشان پیدا کنند. البته باید خاطرنشان کرد بعید است که آمریکا به دلیل این قراردادهای تسلیحاتی، تحریم های ثانویه ای را علیه هند وضع کند، زیرا در این صورت هند برای پرداخت هزینه های قراردادهای تسلیحاتی با آمریکا نیز با مشکل مواجه خواهد شد./
======================

نویسنده: سیدرضا میرطاهر- کارشناس مسائل بين المللي .