تلخ دارو‌هایی به وزن طلا در دل خاک تفتیده کویر

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز یزد، در استانی زندگی می کنم که به لحاظ بارش باران جزو فقیرترین استان های کشور است. یزد را می گویم، جایی که از شمال و جنوب و غرب و شرق با بیابان و کویر محاصره شده است و مردمانش به رغم همه محدودیت ها همتی بلند دارند و با حفر کیلومترها از اعماق زمین، آب را خارج کرده و امورات زندگی و کشاورزی خود را با همین اندک آب گذرانده و رتبه های برتری در تولید و توسعه محصولات کشاورزی همچون انار و پسته و زعفران  از آن خود کرده اند.  

آخرین خبرها از کاهش بارندگی ها و بحرانی خبر می دهد که گریبانگیر مرکزی ترین استان کشور است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه ای استان یزد با ابراز نگرانی از وضعیت موجود می گوید: در سال گذشته 251میلیون مترمکعب از حجم منابع آب زیرزمینی استان کاهش یافته است. 
جوادیان زاده می افزاید: بر اساس آمارهایی که در سازمان هواشناسی کشور موجود است استان یزد با میانگین 90میلیمتر در کنار سه استان کم باران کشور قرار گرفته است.
اما اینها همه ماجرا نیست.همت مردم استان یزد، روی بحران کم آبی و خشکسالی را سفید کرده است. مردمانی که از خاک تفتیده کویر، محصولاتی تولید می کنند که هم وزن طلا، ارزش دارد.
برای مردمی که قرن ها در دل کویر رمز و راز زندگی را دریافته اند کم آبی و خشکسالی فرصتی است برای یافتن گنج های جدید و زندگی دوباره.
گرچه آبی برای آبیاری درختان باغ هایشان ندارند اما در کنار مزارع خود گیاهانی پرورش داده اند که نیاز کمی به آب دارد. گیاهانی که هموزن طلا قیمت دارد.

پرورش و توسعه گیاهان دارویی امروزه بعنوان یکی از صنایع پُردرآمد در سطح جهان شناخته می شود. کویرنشینان یزد اکنون این صنعت نوین را به کار گرفته اند تا در شرایط دشوار خشکسالی و کم آبی فرصتی نوین برای کسب  معاش و درآمد ایجاد کنند.
 
فعالیت بزرگترین مزرعه پرورش گیاهان دارویی در روستای وحدت آباد آسفیچ
برای سفر به مزرعه ای نمونه از گیاهان دارویی، باید 250کیلومتری را از شهر یزد گذر کنم. ساعت 5صبح است و با گروه خبری عازم روستای وحدت آباد می شوم. روستایی که از توابع بخش آسفیچ شهرستان بهاباد است.
پس از سه ساعت، به شهر آسفیچ می رسیم و از آنجا راهی روستای وحدت آباد می شویم. روستایی که 255نفر جمعیت دارد و شغل اهالی آن کشاورزی و دامداری است.

با گذر از کوچه پس کوچه های خشتی روستا، به منزل خانم سلطان پناه می رسیم. بانوی کارآفرینی که برای اولین بار در استان یزد با تکثیر و پرورش بیش از 40نوع گیاه دارویی، دست به کاری بزرگ زده است.
با زهرا سلطان پناه که جوانی 34ساله است، همراه می شوم تا به مزرعه او که اکنون به بزرگترین مجموعه پرورش گیاهان دارویی تبدیل شده است، بروم.

زهرا خانم ابتدا فعالیت خود را با راه اندازی شرکت همیاران طبیعت و کاشت بذر در عرصه های منابع طبیعی بخش آسفیچ آغاز کرده و پس از آن در مزرعه خود به کاشت گیاهان دارویی روی آورده است، مزرعه ای که پیش از این رویشگاه گندم و جو بود.
او با اشاره به اینکه سال های کم بارش و خشکی را تجربه کردیم می گوید: یک روز در مجله، مقاله ای را خواندم که در آن مردم یکی از کشورهای اروپایی با کاشت گیاهان دارویی، بحران کم آبی را به فرصت تبدیل کرده اند. از آنجا بود که جرقه کاشت گیاهان دارویی به ذهنم زد. چند ماهی در این زمینه تحقیق و با مراجعه به جهاد کشاورزی شهرستان بهاباد و مشاوره از کارشناسان، کار خود را شروع کردم.
خانم سلطان پناه کاشت گیاهان دارویی را با "به لیمو" و "مرزنگوش" آغاز کرده است و اکنون در مزرعه خود، 40نوع گیاه دارویی کشت و روانه بازار مصرف می کند.

او می افزاید: دو هکتار زمین دارد که در سطح 12هزار مترمربع "گل محمدی"، 12هزار مترمربع "زعفران"، پنج هزار مترمربع "زیره سیاه" و در بقیه مزرعه اش گیاهانی همچون "به لیمو"، "مرزنگوش" ، "نعنا فلفلی"، "آویشن"، سنبل الطیب" و "مریم گلی" کاشته است.
سه سالی از فعالیت خانم سلطان پناه در زمینه کاشت گیاهان دارویی می گذرد و او اکنون شش هکتار زمین دیگر بصورت مشارکتی با اداره منابع طبیعی و آبخیزداری بهاباد در اختیار دارد و در آن انواع گیاهان دارویی را پرورش می دهد.
پشتکار زهرا خانم باعث شد تا سال گذشته به عنوان تسهیلگر زن نمونه روستایی کشور معرفی شود. بانویی که عناوین برتری چون مدیرعامل نمونه کشوری در زمینه منابع طبیعی و آبخیزدار نمونه را هم در کارنامه دارد و مدتی است در کنار مزرعه خود، واحدهای بسته بندی، فرآوری و فروش گیاهان دارویی را راه اندازی کرده و برای بیش از 20نفر به طور مستقیم و غیرمستقیم اشتغالزایی کرده است.
با یکی از بانوان شاغل در مزرعه گیاهان دارویی گفتگو می کنم. فاطمه خانم از شغل خود راضی است. او می گوید: پیش از این فرهنگ کار در روستای وحدت آباد معنا نداشت و بانوان مجبور بودند در پستوها، فقط به بچه داری و خانه داری بپردازند اما اکنون شرایط وارد شدن زنان روستا به فعالیت های اجتماعی و اقتصادی باز شده است؛ هم در خانه فعالیت داریم و هم دوشادوش مردان در اقتصاد خانه کمک کار آنها هستیم.

خانم سلطان پناه می گوید: با رونق کشت گیاهان دارویی، کشاورزان زیادی از طرح او استقبال کرده اند، بسیاری هم برای مشاوره و گرفتن قلمه گیاهان به او مراجعه می کنند به گونه ای که کشت گیاهان دارویی به لحاظ صرفه اقتصادی و منبع درآمد در شهرستان بهاباد در حال افزایش است و هم اکنون 150خانوار 15هکتار از اراضی خود را به کشت گیاهان دارویی اختصاص داده اند.

اکنون بغیر از خانم سلطان پناه، پنج هزار نفر در بخش کشت گیاهان دارویی در استان یزد فعالیت دارند و از این راه امرار معاش می کنند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان یزد، کشت گیاهان دارویی را راه حل مناسبی برای مقابله با کم آبی در بخش کشاورزی می داند و می گوید: 40هزار هکتار از اراضی این استان زیر کشت گیاهان دارویی است که سالانه از این سطح 260تن محصول تولید و روانه بازار می شود.
سیدجمال سجادی پور با اشاره به شناسایی 900گونه گیاهی در استان یزد می افزاید: تهیه و تنظیم طرح اصلاح کشت و جایگزینی محصولات کم آبخواه، توسعه کاشت نشایی، استفاده از ارقام مقاوم و پرمحصول و توسعه آبیاری تحت فشار در مزارع از اقدامات انجام شده برای افزایش میزان کشت گیاهان دارویی است.

مدیر امور باغبانی جهاد کشاورزی استان یزد هم با اشاره به اینکه گل ختمی،‌ قدومه، ‌زیره سیاه، ‌کاسنی،‌ زیره سبز، ‌شکرتیغال،‌ آنغوزه‌، بالنگو،‌ پنیرک خبازی، مورت،‌ مرزنگوش،‌ بارهنگ، ریواس، ‌مریم گلی، و ‌کاکوئی عمده گیاهان دارویی بومی استان یزد است می گوید: همه این گیاهان از خواص دارویی شناخته شده‌ای برای درمان ناراحتی‌ها و بیماری‌ها برخوردار هستند که در شهرستانهایی چون بهاباد، اشکذر، خاتم وابرکوه کشت می شوند.
یدلله جوادپور می افزاید: سعی داریم با ارائه تسهیلات بیشتر و حمایت کشاورزان به کشت گیاهان دارویی به جای گیاهان پر آب خواه، استان یزد را به یکی از مهم‌ترین صادرکنندگان کشور در زمینه گیاهان دارویی تبدیل کنیم.

مدیرکل دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری یزد هم با اشاره به اختصاص تسهیلات کم بهره برای اجرای طرح های اشتغال فراگیر در روستاها می گوید: تسهیلاتی با نرخ شش درصد و بازپرداخت 6ساله در اختیار کارآفرینان قرار می‌گیرد.
محمد زارع می افزاید: در چارچوب مقررات ، افراد حقیقی و حقوقی در بخش‌های کشاورزی ، منایع طبیعی، صنایع و معادن کوچک، فعالیت‌های خدماتی و فناوری اطلاعات، صنایع دستی و فعالیت های فرش دستباف، گردشگری و سرمایه در گردش در نواحی صنعتی روستایی و شهرهای زیر 10هزار نفر از تسهیلات برخوردار می شوند.

بیش از یک دهه است که کشاورزان یزدی با مشکل کم آبی و خشکسالی دست و پنجه نرم می کنند. مشکلی که امسال هم تداوم یافت و باعث شد تا بیش از 50درصد باغ ها و مزارع کشاورزی استان یزد از بین برود و بسیاری از کشاورزان دچار خسارت شوند.
با توجه به کمبود منابع آبی و لزوم بهره گیری از کشت های کم آبخواه، گیاهان دارویی در بین محصولات کشاورزی جزو زودبازده‌ترین محصولات به شمار می‌روند، محصولی که نه‌تنها به منابع آبی منطقه کمک می‌کند بلکه منبع درآمد مطمئنی هم برای کشاورزان است.
اهمیت توسعه و کشت گیاهان دارویی باعث شد تا مهرماه سالجاری، مجری طرح گیاهان دارویی وزارت جهاد کشاورزی به یزد سفر کند. زینلی با اشاره به اینکه قطب بندی کشت گیاهان دارویی در استانها از سیاست های این وزارتخانه است، می گوید: این طرح بر اساس نوع گیاهان هر اقلیم، در حال اجرا است.
وی با بیان اقلیم خشک و کمبود آب در استان یزد، می افزاید: در این خصوص برای این استان کشت گیاهان دارویی همچون زیره سیاه، زعفران، قدومه شهری و شیرازی و خارشتر برای تامین علوفه و نیز تأمین قند کشور را پیشنهاد کرده ایم.
مجری طرح گیاهان دارویی وزارت جهاد کشاورزی خبرهای خوبی هم برای کشاورزان دارد و می گوید: سال گذشته 700میلیارد تومان تسهیلات با سود 6 درصد برای گیاهان دارویی در کشور در نظر گرفته شد که امسال به 10هزار میلیارد تومان افزایش یافته است.

ایران، کشوری ممتاز و با رتبه بالا از نظر غنای گیاهی و تنوع زیستی و دارای ۱۱ اقلیم از ۱۳ اقلیم شناخته شده جهانی است. براساس نظر گياه‌شناسان و پ‍‍ژوهشگران، تعداد گونه‌هاي گياهي ايران در حدود هشت هزار گونه است که از نظر تنوع گونه­ای حداقل دو برابر قاره اروپاست. تحقيقات نشان داده است كه بيش از دو هزار و 300 گونه از گياهان كشور داراي خواص دارويي، عطري، ادويه‌‌اي و آرايشي-بهداشتي هستند که بیش از هزار و 700گونه آن منحصراً در ايران رويش می کند و به‌عنوان يك ظرفيت انحصاري در كشور محسوب مي‌شود.
بر اساس پیش­بینی بانک جهانی در سال ۲۰۵۰گردش مالی و تجارت جهانی متمرکز و مبتنی بر گیاهان دارویی و داروهای گیاهی به حدود پنج هزار میلیارد دلار خواهد رسید.

با این اوصاف و با توجه به سازگاری اقلیم استان یزد به توسعه و پرورش گیاهان دارویی و نیاز مبرم این استان به کشت گیاهان کم آبخواه، می طلبد که مسئولان گام های جدی را برای اعطای تسهیلات و آموزش کشاورزان بردارند چراکه برای ورود به عرصه اقتصاد بزرگی همچون توسعه گیاهان دارویی، باید سرمایه گذاری کرد تا از مزیت­ ها و فرصت­ های آن برای توسعه صادرات، اشتغالزایی و درآمدزایی بهره جست.
نویسنده: سیده سکینه میرطاهری