سلام زندگی

صدای گریه و شیون از راهرو بیمارستان در شیراز به گوش می‌رسد. اعضای خانواده ناباورانه همدیگر را نگاه می‌کنند. بیمارشان در فهرست دریافت کبد قرار داشت. 

زن جوانی روی زمین نشسته و به سر و صورتش می‌زند می‌گوید برادرم فقط ۱۸ سالش بود؛ برای آینده اش برنامه‌های زیادی داشت اگر به دادن کبد رضایت می دادند؛ حالا برادرم نفس می‌کشید.

شکاف بین مرگ و زندگی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز فارس، آمار‌ها نشان می‌دهد در هر ۱۰ دقیقه یک نفر به فهرست انتظار برای دریافت عضو در کشور اضافه می‌شود و در هر ۲ ساعت یکی از این بیماران جان خود را از دست می‌دهد و تنها هر ۱۲ ساعت یک بیمار موفق به دریافت عضو حیاتی می‌شود و به زندگی باز می‌گردد.

سالانه در ایران حدود ۸ هزار نفر بر اثر مرگ مغزی فوت می‌کنند، اما خانواده‌های بیش از ۷ هزار نفر از آن‌ها اعضای مورد نیاز برای ۲۶ هزار بیماری که در فهرست انتظار برای ادامه حیات هستند در خاک دفن می‌کنند. این در حالی است که هر فرد مرگ مغزی می‌تواند جان ۱ تا ۸ نفر را نجات دهد. این آمار تکان دهنده نشان می‌دهد اگرچه دیدگاه‌ها درباره اهدای عضو در سال‌های اخیر بهتر شده، اما بین تعداد اهداکنندگان و دریافت کنندگان عضو هنوز شکاف عمیقی وجود دارد.

در استان فارس قطب پیوند اعضا کشور ،  ۷۵۰ بیمار از سراسر کشور در فهرست انتظار دریافت عضو هستند که اگر عضو حیاتی مورد نیاز خود را دریافت نکنند ۴۰ درصد از آن ها جان خود را از دست می‌دهند.

در انتظار نسیم زندگی

در بیمارستان بوعلی سینا شیراز قطب پیوند اعضا کشور پرونده‌های افرادی که در فهرست انتظار دریافت عضو هستند توجهم را جلب می کند. سیاوش غلامی مدیر واحد فراهم آوری اعضا پیوندی دانشگاه علوم پزشکی شیراز می گوید این  پرونده ها بر اساس گروه خونی سن، وزن، شدت بیماری و مدت زمانِ انتظار، طبقه بندی شده اند .

پروند‌ه ها را ورق می‌زنم. از نوزاد پنج، شش ماهه تا سالمند ۷۰ ساله از استان های مختلف از جمله بوشهر، کهگیلویه و بویر احمد، هرمزگان، خوزستان و سیستان و بلوچستان در آن ها دیده می شود که بی صبرانه در انتظار نسیم انسان دوستی هستند تا به آنان جانی دوباره ببخشد.

به گفته مدیر واحد فراهم آوری اعضا پیوندی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، البته اولویت پیوند با کودکان و جوانان است.

می پرسم ولی اگر کسی نیاز شدید به پیوند داشته باشد؛ چه می شود؟ پاسخ می دهد اگر به طور مثال بیمار دچار سیروز کبدی باشد چون ادامه زندگی او جز با پیوند میسر نیست حتی اگر یک روز در فهرست انتظار باشد او در اولویت دریافت عضو پیوندی است. 

به گفته سیاوش غلامی از تعداد بیمارانی که در فهرست انتظار هستند ۵۰۰ نفر از آن‌ها به کبد و ۲۵۰ نفر به کلیه نیاز مبرم دارند. البته تعدادی هم در فهرست انتظار دریافت اعضا حیاتی چون پانکراس، لوزالمعده ،ریه، روده و قلب هستند.

خیران جان

در فرهنگ ملی و باور دینی ایرانیان، نوع دوستی و انسان دوستی از گذشته‌های بسیار دور نهادینه شده است. ایرانیان همواره در کار خیر پیش قدم بوده اند از ساخت مسجد و مدرسه گرفته تا بیمارستان و مراکز درمانی و در سال‌های اخیر نمونه زیبای این حس خیرخواهانه در اهدای عضو تبلور یافته است تا آن جا که از کسانی که به اهدا عضو رضایت می‌دهند به خیران جان یاد می‌کنند.

دکتر حمید رضا رفیعی؛ روان شناسِ بخش پیوند اعضا بیمارستان بوعلی سینا شیراز می گوید تصمیم به اهدای عضو، یک تصمیم بسیار حساس و مهم برای فرد اهدا کننده و خانواده اش است که البته چالش‌های احساسی بسیاری در این مسیر وجود دارد.

رفیعی به آیه ۳۲ سوره مائده اشاره می‌کند و می‌گوید بر اساس این آیه "هر کس فردى را از مرگ نجات دهد مانند آن است که به همه مردم زندگی بخشیده " بنابراین همه ما باید بدانیم فردی که دچار مرگ مغزی شده و اعضا او اهدا می‌شود در واقع مرگ حیات بخشی دارد.

روان شناس بخش پیوند اعضای بیمارستان بوعلی سینا شیراز به اهمیت نهادینه کردن فرهنگ اهدا عضو اشاره می‌کند و می‌گوید می‌توان با فرهنگ سازی و تبیین اهمیت این تصمیم انسانی که زیباترین جلوه از ایثار و از خودگذشتگی است، بخش قابل توجهی از چالش‌های احساسی پس از مرگ مغزی را مدیریت کرد.

حمید رضا رفیعی ادامه می‌دهد سن، تحصیلات و فرهنگ، سنت و آداب و رسوم و اعتماد به حوزه درمان از جمله متغیر‌های هستند که در رضایت خانواده‌ها برای اهدا عضو تاثیر مستقیم دارند که در این زمینه می‌بایست رسانه ها، نهاد‌های مردمی، متولیان فرهنگی، موسسه‌های خیریه، علما، ائمه جمعه و جماعات، گروه‌های مرجع و فعالان فضای مجازی وارد عرصه شوند و نگرش جامعه را به اهدا عضو در مسیر صحیح هدایت کنند.

نادر معینی رئیس انجمن خیریه حمایت از بیماران کلیوی استان فارس البته تاکید می‌کند ندانستن معنی و مفهوم مرگ مغزی، اصلی‌ترین مشکل فرهنگی در ارتباط با ثبت نام و رضایت افراد برای اهدای عضو به بیماران نیازمند است.

به گفته او مرگ مغزی با کمای عمیق فرق دارد، زیرا در حالت مرگ مغزی فرد فوت شده است؛ ولی قلب او با استفاده از تزریق دارو‌های محرک قلب و عروق و دستگاه تنفس مصنوعی مدت کوتاهی به ضربان ادامه می‌دهد. نزدیکان بیمار با مشاهده ظاهرِ او تصور می‌کنند فرد امید زیادی برای احیا و زندگی دوباره دارد به همین دلیل از رضایت برای اهدای عضو او خودداری می‌کنند در حالی که فرد مرگ مغزی شده به هیچ وجه تنفس ندارد و به محض جدا کردن دستگاه تنفس مصنوعی یا دارو‌های فوق، قلب نیز از حرکت می‌ایستد.

رئیس انجمن خیریه حمایت از بیماران کلیوی استان فارس معتقد است اهدای عضو اگر در زمان حیاتِ فرد با دریافت کارت اهدای عضو صورت گیرد بسیاری از این مشکلات حل می‌شود و خانواده‌ها پس از مرگ مغزیِ فرد، بهتر می‌توانند درباره اهدای عضو او تصمیم بگیرند.

کارتِ با ارزش

کارت اهدا عضو نخستین بار به ابتکار تیم پیوند بیمارستان نمازی در شیراز رونمایی و به دیگر نقاط کشور ارسال شد و این کار خیر زمینه نخستین عمل پیوند کلیه در سال ۷۰ و نخستین پیوند کبد از مرگ مغزی در سال ۷۲ را در شیراز  فراهم کرد. این را نادر معینی رئیس انجمن خیریه حمایت از بیماران کلیوی فارس می‌گوید. به گفته او اهدای عضو، خرید و فروش اعضای بدن نیست بلکه با این اقدامِ ارزشمند، جان چندین بیمار نیازمند عضو از مرگ حتمی نجات می‌یابد.

دکتر داوود حدادی رئیس اداره بیماری‌های خاص و پیوند اعضا دانشگاه علوم پزشکی شیراز می گوید هر فرد مرگ مغزی در صورتی که اعضای بدنش سالم باشد علاوه بر نجات ۸ نفر از مرگ، یک تا ۵۳ فرد را نیز از معلولیت نجات می دهد و کیفیت زندگی آن ها را ارتقا می دهد.

از هر متوفی مرگ مغزی، کلیه، پانکراس، قلب، ریه، کبد و نسوج شامل پوست، قرنیه، مغز استخوان، دریچه‌های قلبی و تاندون قابل پیوند است و افراد می‌توانند در کارت اهدا عضو خود تعداد اعضای اهدایی را با علامت مشخص کنند.

رئیس اداره بیماری‌های خاص و پیوند اعضا دانشگاه علوم پزشکی شیراز می‌گوید پارسال با رضایت خانواده‌های بیماران مرگ مغزی؛ ۴۹۷ پیوند کبد، ۲۵۹ پیوند کلیه، ۶ پیوند قلب، ۳ پیوند پانکراس و ۱۲ پیوند هم زمان کلیه و پانکراس در بیمارستان پیوند بو علی سینا شیراز صورت گرفت که در صورت افزایش رضایت برای اهدای عضو، بیماران بیشتری از مرگ حتمی نجات پیدا می‌کنند.

به گفته دکتر علی ملک حسینی مدیر عامل هیات امنای بیمارستان پیوند اعضای بوعلی سینا شیراز، ۹۷ درصد از جراحی‌های پیوند در این مرکز با استفاده از عضو افراد مرگ مغزی صورت می‌گیرد.

پدر پیوند اعضا کشور، اهدای عضو و پیوند اعضای افراد دچار مرگ مغزی شده را کار انسانی و پسندیده می‌داند که از لحاظ مذهبی و شرعی جای هیچ شبهه‌ای در آن نیست و مراجع عظام کشور آن را جایز دانسته اند و به واسطه آن می‌توان جان بسیاری از انسان‌ها را که نیازمند به دریافت پیوند عضو هستند نجات داد.

این چهره ماندگار کشور می‌گوید در سال‌های اخیر کار‌های خوبی در خصوص فرهنگ سازی و افزایش ثبت نام برای دریافت کارت اهدای عضو و نیز رضایت خانواده افراد دچار مرگ مغزی برای اهدا عضو صورت گرفته، اما فرهنگ سازی در این خصوص باید همچنان ادامه یابد.

دکتر مهدی شادنوش سرپرست مرکز مدیریت پیوند و امور بیماری‌های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در بازدید از مرکز پیوند کلیه و کبد در بیمارستان بوعلی سینا شیراز می‌گوید با برنامه‌های فرهنگی که تا کنون صورت گرفته در حال حاضر ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار کارت عضو در کشور صادر و توزیع شده است.  هدی شادنوش پیش بینی می کند تا پایان امسال این تعداد به ۶ و نیم میلیون کارت برسد.

در استان فارس هم تا کنون حدود 300 هزار کارت اهدا عضو توزیع و صادر شده است. اما آمارهای غیر رسمی نشان از تعداد بیشتر افراد داری کارت اهدا عضو در فارس است چرا که به گفته  آقای غلامی مدیر واحد فراهم آوری اعضا پیوندی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز به صورت اینترنتی  به ثبت نام  افراد برای صدور کارت اهدا عضو از سراسر کشور اقدام می کند.

اگرچه کارت اهدای عضو به تنهایی نمی‌تواند ضامن پیوند اعضا از فرد دچار مرگ مغزی به بیماران نیازمند باشد؛ زیرا در صورت وقوع مرگ مغزی، برای پیوند اعضا، اجازه اولیای دم یعنی پدر، مادر و فرزندان لازم است؛ و کارت اهدای عضو تنها نشان‌ دهنده رضایت و آرزوی قلبی فرد برای اهدای اعضای بدن خویش است که همین مساله می‌تواند روند رضایت‌ دهی افراد خانواده را آسان‌تر کند.

تصمیم سرنوشت ساز

در بین پرونده‌های بیماران در شیراز که در فهرست دریافت عضو هستند عکس کودکی معصوم به چشم می‌خورد که در انتظار دریافت قلب لحظه شماری می‌کند. حالا زندگی این دختر کوچک به رضایت خانواده یک بیمار مرگ مغزی وابسته است. اگر به او قلبی نرسد تا چند صباح دیگر عمرش به پایان می‌سد. حالا باید در انتظار ماند و تصویر این کودک معصوم را در حال بازی با هم سن و سال هایش دید یا در قاب عکسی بالایِ مزار کوچکش.