تنش زدایی با ایران؛ تظاهر یا تمایل؟

ایران به روال گذشته از نشانه های جدیدی که حداقل در ظاهر از تمایل عربستان برای تنش زدایی با تهران حکایت دارد استقبال و زمینه را برای استمرار این حرکت فراهم کرده است. از جمله این نشانه ها می توان به درخواست محمد بن سلمان ولیعهد عربستان از عمران خان نخست وزیر پاکستان برای دیدار با اقای روحانی رئیس جمهوری ایران در هنگام سفر ایشان به نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل اشاره کرد که حتی با تحویل هواپیمای اختصاصی وی به نخست وزیر پاکستان همراه بود. درهمان زمان دیدار مشابهی به درخواست محمد بن سلمان با عادل عبد المهدی نخست وزیر عراق بلافاصله بعد از بازگشت وی از چین صورت گرفت که تقریبا با ارسال پیام مشابه همراه بود.
اما در عمل، هیات دیپلماتیک عربستان در نشست مجمع عمومی سازمان ملل مواضع تند علیه ایران در پیش گرفت و بلافاصله بعد از آن خالد بن سلمان برادر کوچک محمد بن سلمان که اکنون معاونت وزارت دفاع را بر عهده دارد دیدارهایی با اعضای تندرو دولت ترامپ از جمله مایک پمپئو وزیر امورخارجه و همچنین مقامات پنتاگون ترتیب داد که حاصل آن اعزام سه هزار نیروی نظامی جدید به عربستان به همراه فروش تسلیحات و تجهیزات دیگر بخصوص در عرصه پدافند هوایی به این کشور بوده است.
همچنین بلافاصله بعد از بازگشت عادل عبد المهدی از عربستان به طور غیرمنتظره موج اعتراضی استان های شیعه نشین عراق را در برگرفت که شواهد موجود از نقش عربستان بخصوص در فضای سایبری حکایت دارد. از همه مهم تر حملات مشکوکی است که به نفتکش ایران هنگام عبور از دریای سرخ در 75 کیلیومتری جده صورت گرفته است.
حال سوالی که پیش می آید این است که دوگانگی موجود در سیاست و رویکرد عربستان چگونه قابل توجیه است؟
از دو منظر می توان به این سوال پاسخ داد: نخست اینکه فرض شود حاکمیت فعلی به رهبری محمد بن سلمان با توجه به تجارب سال های گذشته در نهایت به تنش زدایی روی آورده و منافع خود و عربستان را در این تغییر جستجو می کند اما راستگرایان حاکم بر فلسطین اشغالی و دولت ترامپ به شدت با این تغییر رویکرد مخالفند .
دوم اینکه تصور شود که حاکمیت عربستان همچنان به رویکرد خصومت آمیز گذشته خود ادامه می دهد اما برای تحریک و تشویق دولت ترامپ و همچنین رژیم صهیونیستی به همراهی بیشتر با این کشور به صورت تاکتیکی به تنش زدایی ظاهری با ایران روی آورده است. اثبات هر یک از این احتمالات به گذر زمان و داده های بیشتری نیاز دارد اما در وضعیت کنونی رویکرد تاکتیکی عربستان واقع بینانه به نظر می رسد و اگر چنین باشد به این مفهوم خواهد بود که محمد بن سلمان متاسفانه دو نفر از مقامات بلندپایه عراق و پاکستان را نیز به بازی گرفته است.
-------------------
احمد کاظم زاده