میکروب‌ها محور هفته سلامت گوارش امسال

میکروبها موجودات زنده ذره بینی هستند که در همه جا وجود دارند و شامل باکتریها، ویروس ها و انواع دیگر موجودات ذره بینی هستند. میکروبها از زمان تولد در نقاط مختلف بدن ما شروع به زندگی می کنند به طور مثال پوست، دهان، دستگاه تنفسی و دستگاه گوارش ما دارای میکروبهای گوناگونی هستند که در تمام طول عمر همراه ما هستند، به مجموعه این میکروبها که در بدن ما زندگی می کنند میکروبیوتا و به مجموعه ژن های این میکروبها میکروبیوم گفته می شود.
آقای دکتر رضا ملک زاده فوق تخصص گوارش و معاون تحقیقات وزیر بهداشت درمان و آموزش پزشکی در آستانه هفته گوارش در ایران با اشاره به اینکه بیش از 100 تریلیون میکروب و باکتری در بدن انسان بویژه در لوله گوارش است گفت این تعداد 10 برابر تعداد سلولهای بدن است.
وی با بیان اینکه از اوایل قرن 21 انسان و علم پزشکی و بیولوژیست ها به میکروبیوم توجه ویژه نشان داده اند گفت: هرسال 9 هزار مقاله علمی درباره این موضوع و نقش این میکروبها و محیط زیست انسان منتشر می شود.
آقای دکتر ملک زاده گفت: در بدن انسان 60 هزار ژن داریم اما 23 هزار ژن فعال است، این ژن ها باعث می شود که فعالیتهای گوناگون انجام شود، جالب اینجاست که مقدار ژنهای میکروبها 150 برابر خود ژنهای انسان است، مجموعه میکروبهای بدن نزدیک به یک کیلوگرم است که نقش مهمی در سلامت و بیماریها دارند، دستکاری این میکروبها یکی از راههای درمان بیماریها ست.
آقای دکتر سیاوش ناصری مقدم عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز با بیان اینکه اهمیت میکروبایوتها در انسانهای مختلف فرق دارد گفت: عوامل مؤثر در تغییر میکروبایوتها از لحظه تولد و نوع تولد که طبیعی بوده یا سزارین، با شیر مادر تغذیه شده یا شیر خشک، رژیم غذایی صحیح داشته یا خیر، میزان تحرک و رعایت بهداشت دهان و دندان، سن، داروهای مورد استفاده و محل زندگی می تواند در تغییر میکروبایوتها تأثیر داشته باشد.
وی افزود: 90 درصد این میکروبایوتها در لوله گوارش هستند، چاقی، دیابت، سکته های قلبی مغزی، انواع سرطانها و بیماریها مزمن گوارشی، ریوی یا بیماریهای عصبی با تغییر میکروبایوتها می تواند ایجاد یا درمان شوند.
یکی از روشهایی که با میکروبایوتها در حال انجام است انتقال میکروبهای روده فرد لاغر به روده افراد چاق است، 85 درصد میکروبایتها در مدفوع هستند این روش پیوند مدفوع می تواند یکی از روشهای درمانی آینده باشد هر چند باید گفت ما در ابتدای راه میکروبایوتها هستیم.
دبیر علمی هفته سلامت گوارش افزود: فرض بر این است که جنین انسان فاقد هرگونه میکروب است اما از هنگام تولد میکروبها از مجرای تولد در بدن نوزاد جایگرین می شوند در سه سال اول زندگی نوع تغذیه نوزاد، محیط زندگی، شرایط زندگی و بسیاری از عوامل که هنوز به درستی شناخته نشده اند این ترکیب میکروبی را تحت تأثیر قرار می دهند و در حدود 3 تا 5 سالگی میکروبیوم ما به وضع پایدار خود می رسد، البته در ادامه این راه هم نوع تغذیه بیماری داروها و شرایط استرس بر زندگی این میکروبها تأثیر می گذارند.
وی خاطر نشان کرد: میکروبهای قسمت های مختلف بدن مثل پوست و گوارش با هم متفاوت هستند، حتی میکروبهای بخش های مختلف یک اندام به طور مثال بخش فوقانی میانی و تحتانی دستگاه گوارش با هم متفاوتند یکی از دلایلی که برخی افراد نمی توانند گوجه فرنگی بخورند یا آنکه برنج ناراحتشان می کند یا با غذای مشابه چاق یا لاغر می شود همین تفاوت در میکروبها دستگاه گوارش آنهاست.
آقای دکتر ناصری گفت: تعداد میکروبهایی که در بدن ما زندگی می کنند 30 درصد از تعداد سلولای بدن ما بیشتر است بنابراین شاید ما بیشتر میکروب باشیم تا انسان ارتباط بسیار پیچیده ای بین این میکروبها ساختار فیزیولوژیک و ژنتیک بدن هر فرد و شرایط زندگی دست به دست هم می دهند تا آن حالت ایجاد شود یا به وجود نیاید و میکروبها بخش مهمی از این تعاملات هستند.
سؤال دیگر اینکه آیا ما می توانیم با مصرف میکروبها ترکیب میکروبی خودمان را تغییر دهیم و به سلامت بهتری دست یابیم؟ آقای دکتر ناصری پاسخ داد پر بیوتیک به موادی گفته می شود که میکروبهای سودمند بدن ما می توانند برای رشد از آنها استفاده کنند و پروبیوتیک به خود میکروبهای سودمند گفته می شود با آنچه گفته شد به نظر می رسد که اگر ما به طریقی این میکروبها را در بدن خود افزایش دهیم به طور مثال با مصرف لبنیاتی که این میکروبها را دارند یا مصرف کپسولهای حاوی این میکروب ها به سلامت خود کمک کرده ایم اما این باور بسیار ساده انگارانه و نادرست است، پروبیوتیکها و پربیوتیکها چه به شکل مواد خوراکی یا داروها نقشی در بهبود وضعیت سلامتی ما ندارند، کاربرد این مواد اکنون بسیار بسیار اندک است و ترکیبات موجود قادر به تأثیر گذاری جدی بر میکروبیوم ما نیستند اگر چه در مواردی نظیر روده تحریک ممکن است این فرآورده ها اثرات گذرایی داشته باشند.
پژوهشگران معتقدند مهمترین رمز حفظ سلامت در افرادی که بیماری خاصی ندارند حفظ تعادل است تعادل در غذا خوردن و انتخاب متعادل مواد غذایی، تعادل در تحرک وزن ورزش، تعادل در خوابیدن، تعادل در تعامل با دیگران و تعادل در مدیریت استرس و شرایط پرفشار است. هیچ معجزه ا ی برای حفظ سلامت به جز حفظ تعادل در امور روزانه وجود ندارد.
از فردا همایشهای علمی در استانهای تهران، قم، گیلان، مازندران، گلستان، کرمان، خراسان، آذربایجان شرقی، فارس، خوزستان و اصفهان با رعایت شیوه نامه های بهداشتی پیشگیری از کرونا با حضور متخصصان گوارش درباره نقش میکروبایوتها در سلامت بویژه گوارش برگزار می شود، ضمن اینکه علاقه مندان می توانند از طریق نشست های مجازی انجمن متخصصان گوارش و کبد ایران با مراجعه به نشانی www.iagh.org از زمان و لینک پخش برنامه های این هفته مطلع شوند.

گزارش از مریم صادقی