دومین مرز تزانزیتی کشور در مرز خاکی و آسفالت

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز کردستان، بعد از طی مسافتی حدود ۱۵ کیلومتری از خروجی شهر مریوان تا دریاچه زریوار، تابلوی «۵ کیلومتر مانده تا گمرک باشماق» به چشم می‌خورد و اینجاست که راه رفته را باید نگاهی بیاندازی که آیا درست آمده ای؟ این راه برای رسیدن به دومین مرز رسمی خاکی کشور است؟

 

مرز بین‌المللی باشماق مریوان اگر چه عنوان دومین مرز ترانزیتی کشور را یدک می‌کشد، اما چند سال است کاری اساسی برای ساماندهی آن از لحاظ زیرساخت انجام نشده و اکنون با مشکلات زیادی در این حوزه مواجه است.

آغاز کار مرز باشماق در سال ۷۵ به شکل بازارچه بود که در ابتدای سال ۸۶ به مرزی رسمی و بین‌المللی تبدیل شد.

وضعیت نابسامان مرز ترانزیتی باشماق باعث شد مسوولان کردستان به تکاپو بیافتند و در نهایت سال ۹۷ کل محوطه آن تحویل سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای کشور شد و طرح توسعه و ساماندهی آن تدوین و مصوب شد.

این طرح البته هنوز هم در مرحله مناقصه بوده و عملیات اجرایی آن هنوز شروع نشده است.

مرز بین‌المللی باشماق در ۱۷ کیلومتری غرب مریوان قرار دارد و بدلیل نزدیکی به شهر سلیمانیه و اقلیم کردستان عراق، همواره مورد اقبال تجار برای ترانزیت، صادرات و همچنین حمل سوخت است.

براساس آمار‌های گمرک، بعد از شیوع کرونا، میزان صادرات از باشماق نسبت به سال گذشته ۱۶۰ درصد و میزان واردات نیز ۵۴ درصد افزایش یافته است و این یعنی باشماق مرزی است که می‌تواند تحریم‌ها را هم درو بزند، این را نمیانده مردم مریوان و سروآباد در مجلس شورای اسلامی گفته.

شیوا قاسمی پور عقیده دارد، نزدیکی به این مرز می‌تواند بستری برای ایجاد منطقه آزاد تجاری بانه و مریوان هم باشد، اگر مجمع تشخیص مصلحت نظام آن را به مصلحت بداند.

در نیمه اول سال که محدودیت صادرات میوه و تره‌بار به عراق وجود داشت، روزانه محموله ۵۰۰ تا ۶۰۰ کامیون کالای صادراتی و تانکر سوخت به عراق ارسال و روزانه ۱۵۰ تا ۱۸۰ کامیون ترانزیت خروجی و ۵۰ تا ۹۰ کامیون واردات کالا انجام می‌شد.

در فصل پاییز روزانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ کامیون میوه و تره‌بار به آمار صادرات از مرز باشاق اضافه شد.

آمار‌های اعلام شده براحتی بیانگر اهمیت و استراتژیک بودن مرز بین‌المللی باشماق مریوان است، اما زیرساخت‌های این مرز اصلا با شرایط موجود و تردد‌های روزانه کامیون‌های حامل کالا و و تانکر‌های حمل سوخت تناسب ندارد، این در حالی است که کامیون‌های ترانزیتی ترکیه هم مدتی است مرز باشماق را برای تردد به اقلیم کردستان انتخاب کرده‌اند.

با توجه به شیوع کرونا و محدودیت مسافرت، در حال حاضر تردد مسافران از این مرز خیلی کمتر شده و افراد با شرایط خاص (مانند بیماران نیازمند به درمان و دانشجویان و برخی تجار) اجازه تردد از این مرز را دارند.

کم‌عرض بودن جاده و توقف کامیون‌های حامل بار و تانکر‌های سوخت در کنار هم (پارک دوبل)، بخشی از محور مریوان - باشماق (۲ کیلومتر پایانی) را گرفته و فقط لاین محدودی برای تردد خودرو‌های عبوری (رفت و برگشت) باقی مانده که تردد در آن هم به دشواری صورت می‌گیرد.

نبود زیرساخت مناسب و لاین‌های جداگانه و مخصوص برای تردد کامیون‌های حامل کالا‌های ترانزیتی، صادراتی و خودرو‌های مسافری و تانکر‌های سوختی مهمترین مشکلی است که با اولین نگاه در محور ورودی مرز باشماق براحتی می‌توان دید و این ضعف بزرگ، ورودی مرز را به آشفته بازار تبدیل کرده است.

اگر چه در سمت چپ ورودی مرز باشماق پارکینگ برای پارک خودرو‌های کارکنان گمرک و پایانه و خودرو‌های شخصی ایجاد شده، اما ظرفیت این پارکینگ کافی نبوده و همین باعث شده ترافیکی از خودرو و افراد حاضر در محل بوجود آید ضمن اینکه وجود تاکسی‌های مسافربر هم بر ازدحام درب ورودی مرز افزوده است.

با ورود به محوطه مرز باشماق و با فاصله اندکی از درب ورودی به سمت نقطه صفر مرزی که حرکت کنید، برخی قسمت‌های آن از جمله بخش‌های ابتدایی محوطه، خاکی بوده و از آسفالت و بتن ریزی خبری نیست.

وضعیت این محدوده به گونه‌ای است که به محض حرکت کامیون و تانکری، گرد و خاکی زیاد بر پا می‌شود که افراد متردد ناچار می‌شوند به سرعت از آن محوطه دور شوند.

از خاکی بودن تا قاچاقچیان دیواری
خبات از رانندگانی است که زیاد از این مرز تردد می‌کند و از بی نظمی خودرو‌ها در مرز شاکی است.

او ۱۵ سال است که راننده کامیون سوخت است و عین همه سال‌های رانندگی اش با این گرد و خاک سر کرده است و تنها خواسته اش آسفالت این مسیر خاکی است، هرچند دل خوشی از قسمت آسفالت شده هم ندارد.

یکی دیگر از رانندگان هم از طولانی بودن امور گمرکی و نابسامانی وضعیت زیرساخت این پایانه انتقاد داشت.

دیگری هم نگاهی به آن طرف مرز داشت و گفت: در پایانه عراق، وضعیت بسیار مناسب و لاین‌ها و محوطه آن بتن ریزی شده و اصلا خبری از گرد و خاک نیست.

رانندگان از قاچاق کالا و دست بدست کردن آن از بالای دیوار‌های پایانه باشماق هم گفتند.

آن‌ها گفتند: افرادی براحتی شبانه و حتی در طول روز از بالای دیوار‌های محوطه بار قاچاق (از جمله گازوییل) به رانندگان تانکر‌های سوخت می‌دهند تا از مرز رد کنند و خبری از نیرو‌های امنیتی یا مرزبانی برای کنترل آن هم نیست.

مدیر گمرک باشماق گفت: در پایانه مرز باشماق عراق، دیوار‌ها به شکلی محکم و به طرزی اصولی ساخته شده که امیدواریم در طرح ساماندهی در پایانه ما نیز این مهم اجرا شود.

این در حالی بود که مدیر پایانه مرزی باشماق در این رابطه گفت: اگر دیوار محوطه خیلی محکم و بلند نیز ساخته شود باز هم بدلیل نبود نیروی حفاظتی کافی و عدم کنترل، امکان ممانعت از قاچاق وجود ندارد ضمن اینکه کنترل باید از درب ورودی و با جلوگیری از حضور دلالان و افراد سودجو انجام شود.

افشین شعبانی اضافه کرد: در تمام محوطه هشت هکتاری متعلق به پایانه دوربین‌های محافظتی نصب شده و امسال این محدوده را به ۴۶ دوربین برای رصد مجهز کردیم.

خاکی‌ها از آن پایانه نیست
مدیر پایانه مرزی باشماق گفت: قسمتی که خاکی است و آسفالت نشده مربوط به پایانه نیست، چرا که هنوز به صورت رسمی اسناد مالکیت زمین‌های مرز باشماق به اداره کل راهداری و حمل و نقل جاده‌ای واگذار نشده است.

شعبانی با بیان اینکه هشت هکتار متعلق به پایانه آسفالت یا بتن ریزی شده است، تاکید کرد: محوطه ترانشیپمنت (محل تخلیه و بارگیری کالا‌های صادراتی و وارداتی) که در آن تخلیه و بارگیری صورت می‌گیرد، خاکی بوده که در طرح توسعه کف آن بتن ریزی و جدول‌گذاری و فضای سبز پیش بینی شده است.

توسعه مرز باشماق نیازمند اعتبار ۱۰۰ میلیاردی
سال ۹۷ طرحی برای ساماندهی مرز بین‌المللی باشماق در استان مصوب و قرار شد با به مالکیت در آوردن زمین‌های آن به سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای، این طرح اجرا شود.

مدیر پایانه مرزی باشماق گفت: برای اجرای این طرح، حدود ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار پیش‌بینی شده و در قالب فاز اول آن تاکنون مبلغی تخصیص یافته و قرار شده براساس فازبندی، مابقی اعتبارات نیز در اختیار اداره کل راهداری و حمل و نقل جاده‌ای قرار گیرد.

شعبانی اضافه کرد: در طرح توسعه، مسیر‌های حمل و نقلی جدا در نظر گرفته شده و تردد در قالب سه لاین مسافربری، ترانزیت و صادرات صورت خواهد گرفت تا تردد روان و عملیات گمرکی در زمان کوتاهی انجام و هزینه‌های صادرات نیز کاهش یاید.

وی با بیان اینکه در حال انجام مناقصه برای اجرای فاز اول این طرح هستیم، یادآور شد: در فاز اول محوطه ترانشیپمنت و مسیر منتهی به آن به مناقصه گذاشته شده و بدنبال این هستیم در مدت یک تا ۲ سال آینده طرح توسعه را بطور کامل اجرا کنیم ضمن اینکه زمین‌های دارای معارض نیز داریم که باید به تملک درآید.

مدیر پایانه مرزی باشماق با بیان اینکه در طرح ساماندهی این مرز ۲۵ هکتار به ۷.۵ هکتار فعلی آن اضافه می‌شود، افزود: سایت اداری، غرفه‌های غذاخوری، تعمیرگاهی، بهداشتی، کارواش و تعویض روغنی از جمله بخش‌هایی است که در پروژه توسعه باشماق پیش بینی شده و ایجاد خواهد شد.

شعبانی اظهار داشت: در حال حاضر این مجموعه ۷.۵ هکتاری، شامل ساختمان تجاری با ۲ هزار مترمربع و دارای بخش‌های مربوط به گمرک، استاندارد، قرنطینه، جهادکشاورزی، صنعت، معدن و تجارت، دامپزشکی و بانک و ساختمان مسافربری با ۲ هزار و ۳۰۰ مترمربع در ۲ طبقه است، ضمن اینکه ۲ هکتار فضای سبز نیز وجود دارد.

وی به مناسب بودن سیستم اطفا حریق در پایانه مرز باشماق اشاره کرد و گفت: مرز محل عبور است و نباید توقفی وجود داشته باشد لذا همه تلاش خود را بکار گرفتیم که هیچ ناوگانی بدلیل انجام عملیات حمل و نقلی متوقف نشود.

افزایش صادرات و افزایش نابسامانی‌ها
طرح توسعه مرز بین‌المللی باشماق کاری ارزشمند در راستای ساماندهی این مرز و رفع مشکلات زیرساختی آن است.

اما اگر این طرح زودتر به سرانجام نرسد، به دلیل موقعیت ممتاز این پایانه مرزی، روزبه روز بر حجم ترانزیت و صادرات افزوده خواهد شد و این موضوع نابسامانی و آشفتگی فعلی را هم زیادتر می‌کند.

برای کاهش مشکلات در کوتاه مدت، نیاز است نیرو‌های گمرک، پایانه و حفاظتی بیشتر شود و کنترل تاثیرگذاری بر درب ورودی صورت گیرد تا امکان قاچاق نیز به حداقل برسد.

از طریق مرز باشماق کار صادرات، واردات، ترانزیت، ورود و خروج موقت و تردد مسافر صورت می‌گیرد و فاصله آن تا شهر سلیمانیه اقلیم کردستان عراق ۱۰۷ کیلومتر است.

کردستان ۲۲۷ کیلومتر مرز مشترک با شمال عراق دارد.