سلمان ساوجی شاعری که حافظ و سعدی از او تاثیر گرفته اند

به گزارش سرویس وبگردی خبرگزاری صدا و سیما، قرن هفتم و هشتم هجری قمری عصر ظهور شاعران بزرگی همچون خواجه جمال الدین سلمان است که تاثیرمهمی بر تاریخ شعر فارسی گذاشته است. 

خواجه جمال‌الدین سلمان بن خواجه علاءالدین محمد معروف به سلمان ساوجی (زاده ۷۰۹ (قمری) – درگذشتهٔ ۷۷۸ (قمری) در ساوه) از شاعران اوایل قرن هشتم هجری است. وی از بزرگترین غزل سرایان و غزل‌گویان ایران است. پدرش خواجه علاءالدین محمد اهل قلم بود.

خواجه جمال الدین سلمان بن علاءالدین محمد ساوجى معروف به سلمان ساوجى از بزرگ‌ترین شاعران قصیده سرا و از غزل گویان نیکو سخن قرن هشتم هجرى مى باشد.

زندگى سلمان بیشتر در دربار امراى آل جلایر ایلکانیان و در بغداد که پایتخت آنان بود، سپرى شده است.

سلمان را مى توان آخرین قصیده سراى بزرگ ایران بعد از مغول دانست و او از همه ى معاصران خود، بهتر از عهده ى تتبع قصاید شاعران قصیده سراى قرن پنجم و ششم هجرى برآمده است. 

او در علوم و فنون متداول زمان خود به درجه اى از کمال رسید که توانست به مدد ذوق خدادادى در سخن سرایى و شاعرى، از نامداران عصر خود شود. 

 

شعر سلمان ساوجی دارای سبک ویژه ایست که میتوان گفت اشعار او برزخ بین قدما و متوسطین است و کلامش خاتمه عصر قدیم و آغاز دوره جدید؛ بگونه‌ای که همه اساتید شعر و ادب آن عصر به مهارت و استادی سلمان در شعر و سخن اعتراف کرده اند. حافظ شیرازی از مولانا، سعدی، امیرخسرو دهلوی، سلمان ساوجی و خواجوی کرمانی تاثیر پذیرفته است، اما تاثیرپذیری حافظ از شعر سلمان بحدی شدیدست که از حیث شیوه بیان در بسیاری از موارد خیلی به سبک سخن سلمان نزدیک می‌شود. این تاثیرپذیری از لحاظ مضمون و وزن و ردیف و قافیه بسیار ملموس است.

 

در اشعار سلمان، گرایش هاى عارفانه موجود است و اعتقادات او در این زمینه به خوبى در اشعارش جلوه گر است.

در دیوان اشعار سلمان، قصاید دینى در توصیف خداوند متعال و رسول گرامى اسلام نیز وجود دارد که برخى از آن‌ها از نظر قدرت تشبیه و شیوایى زبان، بسیار زیبا هستند. 

از سلمان ساوجى، دو داستان منظوم با نام هاى فراق نامه و جمشید و خورشید نیز باقى مانده است.

سلمان تحصیل کمالات کرد و سخن‌پردازی‌های او تنها از روی قریحه و ذوق نبود. در اوایل عمر خواجه غیاث‌الدین محمّد وزیر سلطان ابوسعید بهادر (۷۱۶–۷۳۷) را در قصاید خود مدح کرد و سپس شیخ حسن بزرگ از سلسله جلایریان و سلطان حسین جلایر و سلطان اویس جلایر را مدح گفت، او مدّت چهل سال در سفر و حضر و تبریز و بغداد مداحی آن خانواده را نمود. 

سلمان در تغزل و عاشقانه‌ها نیز زبردست بود و از این جهت مورد توجه قرار گرفت. ابیات زیر از اوست:

 

در منابع به موسیقی‌دانی او اشاره نشده، لیکن رامشییان و موسیقی‌دانان او را گرامی می‌داشتند. دوبیتی او که دربارهٔ کاسه‌نوازی مراغی سروده بر این پایه‌است:

 

سلمان گذشته از قصیده و غزل؛ ترجیع‌بند، ترکیب‌بند، قطعه، مثنوی و رباعی نیز گفته‌است:

بوستان بر دوستان افشاند از این بهجت نثار آسمان بر آسمان انداخت زین شادی کلاه

 

 

سلمان ساوجی از جمله شاعرانی است که وصف طبیعت را با حرکت و حیات همراه کرده‌است و به اصطلاح به عناصر بی‌جان. شخصیت و خصایص انسانی بخشیده‌است. او به این شیوه بسیاری از وصف‌های خود را سرشار از زندگی و پویایی و حرکت کرده‌است. اغلب تشخیص‌های او در شکل تفصیلی و با نوعی بیان روایی همراه است.

 

بسیاری از شعر‌های سلمان ساوجی در مدح شیخ حسن و همسرش دلشاد خاتون و سلطان‌اویس سروده شده است. او دو مثنوی یکی موسوم به «جمشید و خورشید» به شیوه داستان‌های نظامی و «فراق‌نامه» دارد.

 

مجموع اشعار سلمان در حدود یازده هزار بیت است. 

وى در همه ى زمینه‌ها و قالب هاى شعرى، ذوق آزمایى کرده و به اعتقاد محققین، در زمینه ى شعر، استاد مسلّم بوده است. مهارت و استادى او در شاعرى تا بدان پایه بوده که حافظ شیرازى او را ستوده است. 

 

 

 

سلمان در آخر عمر از نظر جلایریان افتاد و در ساوه انزوا جست و سرانجام در دوشنبه دوازدهم صفر ۷۷۸ هجری قمری در زادگاه خود درگذشت و در روستای کله دشت در نزدیکی ساوه به خاک سپرده شد.

طبق اسنادی سلمان در شهر تبریز در مقبرة الشعرا به خاک سپرده شده است.

 

منبع: اداره کل پژوهش‌های رسانه، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، ویکی پدیا