نقش راهبردی شهید چمران در تکوین محور مقاومت

به گزارش گروه تاریخ خبرگزاری صدا و سیما؛ دکتر مصطفی چمران، با تلفیق تخصص علمی و اندیشه‌های عرفانی، نه تنها یک فرمانده نظامی، بلکه معمار پیوند راهبردی میان انقلاب اسلامی ایران و جنبش‌های مقاومت در لبنان بود. شهید چمران با تأسیس کانون‌های تربیتی در جبل‌عامل و سازمان‌دهی شیعیان لبنان بر پایه هویت تمدنی، زیربنای انسانی و نظامیِ ایستادگی و مقاومت را در برابر استکبار و صهیونیسم، پی‌ریزی کرد. میراثی که به یک واقعیت راهبردی تبدیل شد و امنیت ملی ایران و ثبات منطقه را در پیوستگی و همبستگی با یکدیگر، تبیین کرد.  

شناخت ریشه‌های مقاومت در شرق مدیترانه، بدون درک حضور تمدنی و مجاهدت‌های همه جانبه شهید مصطفی چمران ممکن نیست. این دانش‌آموخته ممتاز فیزیک پلاسما، در حالی که در عالی‌ترین سطوح علمی جهان در آمریکا فعالیت می‌کرد، هیچ‌گاه پیوند خود را با ریشه‌های فکری در مسجد هدایت و شاگردی در محضر آیت‌الله طالقانی و استادِ شهید، مرتضی مطهری از دست نداد. حضور وی در بطن حوادث ۱۶ آذر ۱۳۳۲ و تحمل جراحت در آن واقعه، نمادی از ایستادگی نخبگان در برابر نفوذ استعمار بود که بعد‌ها در تظاهرات‌های ضد شاهنشاهی در آمریکا و راهپیمایی‌های اعتراضی دوران جان اف. کندی تداوم یافت. این تجربیات، از شهید چمران شخصیتی ساخت که مبارزه را نه در شعار، بلکه در سازمان‌دهی تشکیلاتی و کادرسازی جست‌و‌جو می‌کرد.

هجرت این فرمانده عارف به لبنان در سال ۱۳۴۹ به دعوت امام موسی صدر، فصلی نوین در تاریخ سیاسی شیعیان منطقه رقم زد. دکتر چمران با پذیرش مدیریت مدرسه صنعتی جبل‌عامل در نزدیکی مرز‌های اشغالی، راهبردی را برگزید که هدف آن توانمندسازی محروم‌ترین اقشار جامعه بود. شهید چمران، در آن هنرستان به جای اکتفا به متون درسی، روح عزت و خودباوری را در کالبد یتیمان و جوانان شیعه دمید. شاگردانی که در این کانون پرورش یافتند، بعد‌ها هسته اصلی و کادر‌های رده بالای صف مقدم جبهه مقاومت در برابر رژیم صهیونیستی را تشکیل دادند. در واقع، این مرکزِ آموزشی نه صرفاً یک مدرسه، بلکه یک قرارگاه تربیتی و نظامی بود که میان «علم مدرن» و «ایمان سرخ حسینی» پیوند برقرار کرد. خود در این باره می‌گوید: «دوستانم، پرچم شهادت را به دوش می‌کشم و هر کس به راه حسین (ع) معتقد است، می‌تواند مرا دنبال کند. آمده‌ام به اسرائیل بفهمانم که برای همیشه در تاریخ، روسیاهش خواهیم کرد. من در کوه‌ها، دشت‌ها و هر جا که امکان داشته باشد با اسرائیل خواهم جنگید تا شهید شوم».

تلاش‌های شبانه‌روزی بنیان‌گذار جنگ‌های نامنظم، در کنار هدایت‌های معنوی امام موسی صدر، منجر به پی‌ریزی «حرکت المحرومین» و شاخه نظامی آن «امل» شد. مصطفی چمران با اعتقاد به اینکه شیعیان لبنان واجد یک هویت تمدنی و تاریخی اصیل هستند که ریشه در حضور تاریخی ابوذر غفاری در این سرزمین دارد، کوشید تا این جامعه را از حاشیه به متن تحولات منطقه بازگرداند. شهید چمران، با ایجاد فرهنگی مبتنی بر برادری و ایثار، ساختاری مستقل ایجاد کرد و از این منظر به بازتعریفی جدید از جایگاه والای شیعیان لبنان پرداخت.

 لبنانی‌ها هرگز دکتر مصطفی چمران را یک بیگانه یا مهمان ندیدند، بلکه وی را پاره‌ای از وجود خویش می‌پنداشتند که برای اعتلای نام اسلام و تشیع، از تمام رفاه دنیوی در غرب، چشم‌پوشی کرده بود.

با پیروزی انقلاب اسلامی، این سردار جبهه علم و عرفان پس از ۲۲ سال هجرت، در رأس هیأتی بلندپایه از علمای شیعه، سنی و مبارزان لبنانی به میهن بازگشت تا پیوند میان نهضت امام خمینی (ره) و مقاومت لبنان را مستحکم‌تر از قبل سازد. تجربیات گران‌بهای وی در سازمان‌دهی نیرو‌های مردمی، بلافاصله در خدمت تثبیت انقلاب قرار گرفت. راه اندازی نخستین دوره‌های آموزشی سپاه پاسداران و حضور مستقیم در جبهه‌های پرخطر کردستان، نشان داد که این چریک آزموده، جبهه حق را یکپارچه می‌بیند. رشادت‌های آن شهید در پاکسازی پاوه، مریوان، بانه و سردشت، در حقیقت استمرار همان نبرد‌هایی بود که در تپه‌های جنوب لبنان علیه اشغالگران تجربه کرده بود.

در مقطع کنونی که منطقه در یکی از تعیین‌کننده‌ترین لحظات تاریخی خود قرار دارد، میراث این شهید والامقام در قامت قدرت بلامنازع مقاومت اسلامی خودنمایی می‌کند. تفکر راهبردی که روزگاری در مدرسه جبل‌عامل نهادینه شد، اکنون به قدرتی بدل گشته که بزرگترین ارتش‌های جهان را به زانو درآورده است. دکتر چمران با تبیین این حقیقت که «شهادت بشارتی برای سقوط طاغوت‌هاست»، مسیری را گشود که در آن، ایستادگی در برابر صهیونیسم نه یک انتخاب، بلکه یک رسالت الهی است. این شخصیت چندوجهی، ثابت کرد که امنیت و عزت دو ملت ایران و لبنان به یکدیگر گره خورده است.

در مجموع باید تأکید کرد که رمز موفقیت و محبوبیت ماندگارِ این فرمانده شهید در میان ملت‌های ایران و لبنان، در «علم، عرفان الهی و عمل» وی نهفته بود. شهید چمران نشان داد که برای پیروزی بر دشمنی که به سلاح‌های مدرن مجهز است، باید به «سلاح ایمان»، «تشکیلات مستقل» و «هویت اصیل مذهبی» مسلح شد. امروز، ایستادگی جوانان غیور در جنوب لبنان و سراسر محور مقاومت، منبعث از رشادت‌ها و مجاهدت‌های مخلصانه دلاورمردانی چون؛ شهید مصطفی چمران است. مسیری که تا رهایی کامل قدس شریف و تحقق تمدن نوین اسلامی با صلابت ادامه خواهد داشت.

نویسنده: فرشته مقدم